Ihapa Og Kumpleto Ba

Illustration by Eduard Jamolin

Usa..

Duha..

Tulo…

Upat..

Lima..

Unom..

Ug diha ra kutob ang iyahang pag-ihap. Kumpleto na gyud tawon.

Alas otso pa lamang sa kabuntagon, diha na nagbarog sa gawas sa tindahan si Shela nga nag-ngisi nga gabitbit sa iyahang gision nga bulseta. Dili kulang sa duha pa ka tuyok sa orasan ang hulaton ni Shela una mangabli ang tag-iya sa tindahan, pero tungod sa iyahang kapursigidong makauna sa linyang mutaas pa, naglatag na siya og banig aron lamang dili maunhan.

“50% off on selected items” ang nisugat sa gasidlak-sidlak niya nga mga mata. Karong adlawa, siya makapalit na sab ug mga diamantes para sa iyang nag-inusarang pinangga nga anak.

Kapin sa duha ka oras nga paglingkod-lingkod ni Shela, “Ginoo ko intawon,” iyang sampit, sa pagpangabli sa alahasan.

“Ug nganong naman pud ka dinhi? Kapila nako nag-ingon nimo nga  you are not allowed here! Manawag na pud ko sa pulis kung dili ka mupahawa!” gasurok nga nagsiyagit ang tag-iya.

Sa miaging tuig, si Shela nakautang og mga singsing nga nagkantidad og kapin sa dose ka libo, ug para mabayran niya kini, sa wala’y pagduha-duha iyahang giprenda ilahang kubo. Sa kagamay sa iyahang nahulaman gikan sa paprendahan, utang ra gihapon ang iyahang nakuha, utang para mabayran ang utang, ug utang para makalingkawas sa bag-o na sab nga mga utang. Sa kadagha’ng tao nga naamong ni Shela sa iyang kabuang para sa mga wala’y gamit nga mga singsing, nahimong kalataw-an si Shela sa ilahang baryo.

“Mubayad ra ko. Tan-awa ni, naa ko’y nakubra sa pagpangguna sa pikas baryo,” ingon ni Shela samtang gipakita ang sulod sa bulseta. Iyang giihap ang kwarta sa sulod ug mikatawa ra ang tag-iya nga gatan-aw.

“Ma-ugmaan ta anang imong kalaki, Shela! Puros tag-piso ang sulod ana imong bulseta, ayaw pagdahom nga musugot ko’ng mangutang na pud ka. Lukata usa to imong kubo oy! Wala ka maluoy sa imong anak nga imo ra’ng gipahigda sa daplin’s kalsada?”

Sa kakusog sa tingog sa tag-iya, wala ra gihapon madutlan si Shela. Ang pagpalit ra gyud sa singsing ang nagpuno sa iyahang alimpatakan.

“Hoy! Nganong kadugay man ana‽ Kung wala ka’y ikabayad maayo pa’g magkalot ka’s lubnganan sa patay, libre ra kawaton ang alahas didto!” usa ka arangan nga babaye ang nisiyagit gikan sa kinalikuran sa linya. Pirting kinatawa sa mga tao pagkadungog niini, apil na ang tag-iya ug dayon gipahawa si Shela sa linya.

Naglakaw si Shela nga nagkagot ang ngipon sa kalagot ug sa kauwaw. Nipauli siya sa ilahang pwesto sa kilid sa kalsada ug didto iyang nasugatan iyang anak.

“Asa naman akong mga singsing, Ma? Diba tingpalit man nimo ron?” minaldita nga nangutana iyahang anak.

“Aw…kanang, kuan man gud, Inday. Ugma kuno—”

“Unsa naman pud? Sus! Tan-awa ra gud akong mga tudlo, pirteng bati-a na gyud! Karaan na kaayo ni’ng mga singsinga ay! Kabalo baya ko nga peke ra to imong gipamalit sa niaging tuig!”

“’Day, sige lang, mangita ra ko og paagi nga maka-shopping ta og mga singsing, ha?”

Si Inday gisapot nga gibiyaan iyahang inahan aron makigkita sa iyahang uyab nga adik samtang si Shela nahibilin sa ilahang banig nga nagkurog gumikan sa kakapoy ug sa kagutom. Bitbit gihapon niya iyahang bulseta nga puno ug sinsilyo apan iyaha nalang kining gitutukan ug gilabay sa dalan. Mihigda siya nga naghilak ug nataud-tauran, nakatagpilaw siya. Ang tulog ni Shela naabtan ug gabii ug sa iyahang pagmata, buwan nalang ang nagpabiling hayag.

Dili makalimtan ni Shela ang nahitabo sa iyaha niadtong adlawa ug kontra sa iyahang kabubut-on nga wala niya napalit ang gihandom nga mga singsing sa iyahang babaye nga anak. Dako ang kalagot ni Shela sa uyab ni Inday kay adik lage kini pero sa iyahang kahimtang karon, sobra pa siya sa usa ka adik nga upat ka adlaw na’ng nangala nga makasuyop.

Sa pagbarog ni Shela gikan sa iyang natibuk-ang adlaw nga pagkatulog,  kalit nga nakadungog si Shela sa nagsiyagit nga tingog niadtong babaye sa linya, “..maayo pa’g magkalot ka’s lubnganan sa patay!” Nagpanlingo siya ug nilakaw palayo sa tingog nga nagpabilin.

“…maayo pa’g magkalot ka’s lubnganan sa patay!” nagkakusog ang tingog sa ulo ni Shela. Sobra pa kini sa siyagit ug nagsugod na siya ug kalipong. Nipalayo pa siya aron lang maka-iskapo.

“…maayo pa’g magkalot ka’s lubnganan sa patay!” nagdagan na si Shela ug gitabunan niya iyang mga  dalunggan. Gabalik-balik ang tingog sa babaye, nagkataas, nagkapaspas, nagkakusog, hangtod naggukod si Shela sa nakit-ang kahayag ug nidagan nga murag dili na maugmaan.

“…maayo pa’g magkalot ka’s lubnganan sa patay!”  ang tingog nidako ug nilawom ug kalit.

“…lubnganan sa patay!”

Kahilom ang misunod.

Nahuwasan si Shela ug niyaka sa yuta. Sa iyang paggukod sa iyang paghinga, nahibulong nalang siya nga ang iyahang gilingkuran, buak nga lapida. Dali-dali siya’ng nibarog ug gipap-haan iyang palda.

“…libre ra kawaton ang alahas didto!” nibalik na sab ang tingog sa babaye.

“Nabuang naman siguro ko,” nakulbaan nga gikastorya ni Shela iyahang kaugalingon. Gamasid-masid si Shela sa iyaha’ng kalikopan apan pipila pa ka minuto ang niagi hangtod nakasabot siya’ng sementeryo na diay iyang gibarogan.

“Dili ko. Buang ra ang mubuhat ana.”

“Pero pinangga ko ang akong anak.”

“Unsa nalang ang huna-hunaon sa mga tawo?”

“Diba buang naman sab ilang panan-aw sa ako?”

“Dili ko.”

“Akong anak maglagot.”

Si Shela padayon nga gidebate iyang konsensya. Alas onse na sa gabii, tulo na ka oras ang miagi, nagpabilin ra gihapon siya’ng nagbarog sa kangitngit. Hangtod nalang nga nakahuna-huna siya sa iyang anak nga buotan ug masinabtanon usa siya nakadesisyon.

Miagi na sab ang tulo ka oras. Si Shela naghangak ug gisingot nga naglakaw pabalik sa pwesto nila sa iyang anak. Nagngisi si Shela, nagkatawa ug nagbati’g kalipay nga muabot sa langit. Nag-ambak-ambak, nagsayaw-sayaw, nagkanta-kanta sa mingaw nga kagabhion kay sa iyang kamot, dunay unom ka tudlo —tagsa-tagsa ini, nagsul-ob og nagkandaiyang mahalon nga singsing.

“Sus, lipaya ni Inday ani kaha! Sus, hala oy ka mga nindot!” shinagit-shagit ni Shela nga gisayaw ang mga tudlo. Nihunong siya sa tunga-tunga ug gilatag ang mga singsing sa dalan kauban ang mga parte sa mga saunang tag-iya. Giihap niya,

“Usa, duha, tulo, upat, lima, unom…hala. Hala, kuwang man ni. Napulo man ang tudlo ni Inday! Nganong kuwang man ni?!” naratol si Shela ug nibarog nga naghilak.

Dili madawat ni Shela nga kulang ang singsing nga iyang nakawat. Gipunit usab niya ang mga tudlo ug nidagan patubang sa iyahang anak.

Sa layo pa lang, nishagit na si Shela, “Inday! Mata, Inday! Pasaylo-a si Mama, Inday. Kulang ra ba ni!” Miduol siya sa iyang anak nga dako ang pagkahibulong sa gipasabot sa iyang inahan.

“Unsa man na? Nganong saba kaayo ka?” hunghong ni Inday.

“Singsing, Inday. Pero kulang, Inday! Pasaylo-a si Mama, Inday,” gahilak si Shela nga gitunol ang mga singsing ngadto sa iyang anak. Pagkakita ni Inday sa mga gagunit sa singsing, nitiyabaw siya, nitiyabaw nga mura’g nakakita og yawa.

“Buang naman ka!” tiyabaw ni Inday.

“Ayaw kahadlok, langga. Ayaw’g kahadlok, ayaw’g kasuko. Dali, duol diri atong testingan,” nagngisi nga miingon si Shela.

“Ayaw og paduol nako! Nabuang naka!”

“Maldita kaayo ka, ha! Ambi imong kamot!” galagot si Shela ug midako iyang mga mata. Gikuptan ug pag-ayo ni Shela ang mga kamot sa iyang anak nga nagkurog ug naghilak, ug usa-usa niya’ng gihuboan ang mga putol nga tudlo para ibalhin ang mga singsing sa mga tudlo sa iyang anak.

“Dah, tan-awa ra kanindot! Gwapa na kaayo ka, langga, oh.”

Apan kalit nga nausab iyang dagway sa pagkakita nga naa pa diay upat ka tudlo si Inday nga wala’y singsing. Namuti ang mga ngabil ni Shela ug namula iyang mga mata. Nagsugat iyang duha ka kilay ug namugnaw iyang mga kamot. Gakurog nga gihinay-hinay niya’g buhi ang mga kamot sa iyang anak nga wala pa nihunong sa paghilak, ug iyang gipangita ang iyang ha-it nga guna.

Taud-taod, tanang tudlo ni Inday gasul-ob na sa unom ka mga singsing nga kinawat. Ug karon, giihap na ni Shela ang mga tudlo ni Inday.