Dukot: Pangmaluntarong Salida
Sa Diktaturyang Marcos, ang panahong gihikawan ang Pilipino sa katawhanong katungod, magdagan ang sturya sa usa ka pangmaluntarung pelikula; ang Dukot. Kini nga salida usa ka kolaborasyon gumikan ni Bonifacio Ilagan isig Screenwriter na nakadaog ug Palanca Award ug ni Joel Lamangan, usa ka batikang director ug kanhing political detainee nga si Joel Lamangan. Gibidahan ang salidang ‘Dukot’ ni Iza Calzado (Maricel Salvacruz) ug Allen Dizon (Junix Etrata).
Nagsugod ang storya sa duha ka manag-uyab nga si Maricel, kanhing aktibista nga nagpahilona na ug Junix, usa ka Student Leader ug isa ka aktibista nga nakigbisog alang sa masa ug sa Pilipinas. Gipangdakop sila sa Intelligence Unit sa Militar kay gituohan silang mga dako-dako sa pakigbisog sa walhong kalihokan. Gibaboy ang pagkababaye ni maricel samtang gi torture si Junix gamit ang water cure, electrocution, ug sa pagpaso sa sigarilyo matag interogasyon sa militar. Sa panghitabo niini, napukaw ang panlantaw sa mga ginikanan sa duha ka manag-uyab kay nakita nila ang panghitabo nga matag taw dapat magpakabana sa pagpalambo sa isig katawhan ug para sa Pilipinas. Nakasinati sila ug grabeng pangpangabusar ug nakamatngon nga dapat sila musukol. Pero sa katapusan, gipangpatay si Junix ug Maricel maski sa kagrabe ug pagpangusog sa mga Human Rights organization na ipagawas sila. Natapos ang salida nga gipakita kung unsa kalig-on ang prinsipyo sa duha ka bida mapanindigan lang kung unsay dapat para sa sambayanang Pilipino.
Sa panahon nato karun nga grabeng pagtabon sa media ug sa unsa paglunsad ug ngil-ad nga sistema sa nagharing hut-ong, di nata makakitag paagi o, mas lisod, di nata ganahan makakitag paagi nga makasakop ug tinuod nga impormasyon. Pipila ra ang mga taw nga nakakita sa salidang Dukot; makaingon tag tinuyoang giwakli sa mga kapitalista ang importansya sa mga salidang sama sa Dukot tungod sa posibilidad na di sila makakwarta o dapig lang jud sa kaugalingong interes. Ang mga salidang sama sa Dukot makapakita nato sa pagkaprogresibo sa pang huna-huna sa tao.
“’Dukot’ is a difficult film to watch but what makes it even more difficult to accept is the fact that these inhuman acts are still happening in society.”
Dugay nasang panahon sukad sa Panahong Marcos kung asa ang mga gitawag nga “enemies of the state” o ang mga Komunista (left-leaning activists), gipangpatay, gipangbaboy, gipangtorture ug kalit rang gipangwala (forced disappearances). Sa tanang pandusta sa gobyerno sa mga aktibista gamit ang militar, makaon ang unod sa sturyang Dukot. Pipila nasang presidente sa Pilipinas ang nilabay pero ang panghitabo sa dikataturya nagpabilin gihapon sa panahon nato karun. Dili man tanan makasabot o makakita pero kaning panghitaboa, naa gihapon.
Mupindot lang tas atong mga TV harun mutan-aw ug mga komersyalisadong personalidad ug salida. Mugunit ug Selpon harun makig-ilisay ug mga libak, sturyang wa diri wa ngadto. Maminaw ug radyo haron makapaminaw ug mga kantang nagdusta kanato nga kita, mabaw rag panlasa sa musika. Sa tanan niini, nakalimot ta nga daghan sa atua, naghingkahos, way makaon, wa kaskwela, wa nagpakabana kay wa matarung ug giya sa mga ginikanang way trabaho. Wa ta masayod nga taga adlaw, naay gibaboy nga OFW sa gawas. Nakahuna-huna ba ta nga sa matag kaon natu, daghag mga mang-uuma ang gihikawan ug daghang katungod? Mga mang-uumang wa mahatagi ug yuta? Mga tawng wa natagad? Mga tawng angay gaan ug atensyon?
Pangmaluntarong pelikula ang Dukot tungod ang esensya niini. Makita gihapon sa mga sitwasyong inyung nabasa gahapon, karon ug ugma, ang mga pagpatay sa mga tawng nakigbisog alang sa atung kaigsuonang bisag klaro, gipapadaplin sa nagharing hut-ong masunod lang ang personal nga interes. Oo, makaingun ta nga human na ang Martial law, pero human nagyud ba ang esenya niini? O human lang ba sya sa ngalan?
