Napulo Ka Tuig Na Ang Nilabay – KURIS LitFest 2016
Photo by Wednesday Dawn Abelgas
Makahinumdom ko kaniadtong gabhiona na wala ako’y laing makita kung dili ang kadagatan. Ang kahayag sa bulan nga ni-aninag sa kadagatan mao’y nagsilbing kahayag niadtong gabhiona. Tin-aw pa sa akong alimpatakan ang huyohoy sa mga balod kaniadtong mabugnawon nga gabii nga misukwahi sa kainit sa akong kalawasan.
Suyop. Inom. Lamoy. Ang ritmo sa akong unang pag-inom ug ilimnong makahubog — kalayo ug kauga nga muguhit gumikan sa akong baba, padulong sa tutunlan, padulong sa tiyan.
Napulo ka tuig na ang milabay gumikan niadtong panghitaboa.
Napulo ka tuig pero makahinumdom gihapon ko sa pagpanghagad sa mga higala na makig-inom. Makahinumdom gihapon ko sa ilang mga tingsi daw pagtintal para ipangatarungan ang bisyo sa akong pagka-olitaw.
“Sige na gud, karon ra bitaw.”
“Di man diay ka tinuod nga amigo.”
“Maganahan lagi ka ani.”
Milabay ang oras, pipila na ka baso ang niagi sa akong ngabil, ug didto na ko nakaamgo — ma-ulipon ako sa pag-inom.
Sulod sa usa ka gabii, sa usa ka plato nga ginabot ug pipila ka baso sa ilimnon, didto naku nakita ang posas nga naghigot naku sa pag-inom, nga mao raw akoang pangasaw-onon, kuyog nako sa akong tibuok kinabuhi.
Pag-inom — siya ang akong ikyas niining samok nga kalibutan, ang tubag sa tanang mga pangutana, ang solusyon sa mga problema. Siya ang altar nga akong ampo-an; siya ang akong pakaslan; siya ang akong pilion bisag kanus-a man.
Wala’y makapugong naku.
Bisan og isuka man naku akong kinaon, mangluspad ko sa grabe nga pag-inom, bisan og madagma ko sa akong kahubog, magyawyaw sa sobra kasamok, matakilpo man sa dalan ug mag-barag-barag ang linaktan, kahibaw ko, kahibaw ko, kahibaw ko: dili naku biyaan ang pag-inom.
Napulo nga ka tuig ang nilabay gumikan sa akong pag-inom, ug wala pa ko makahunong. Mabuang ko kung sa usa ka semana dili ako makatilaw ug ilimnon.
Una sa eskwelahan kung asa nakalusot ko sa gwardiya; sunod sa trabaho-an, kung asa ko naghipos sa ilalom sa akong lamesa; sunod sa balay kung diin ko nagka-asawa, ug asa nahurot akong sweldo sa pagpalit ug ilimnon; bisan pa ug simbahan wala ko’y lain mahuna-hunaan. Ginoo ko, pasaylo-a ko kay ako nakasala, pero, paimna lang sa gyud ko’g balik. Bahala og sermonan pa sa akong ugangan o sa akong mga ginikanan, bisan pa og mayawyawan sa akong asawa o sa akong mga silingan, mapadungug-dungogan man sa homilia sa pari, o sa mga tsismis sa mga katrabaho, padayon gihapon, kay maka-ikyas ko niining kalibutana, kay lage, lami.
Pero…
Gahapon, nanganak ang akong asawa sa among unang anak kamaguwangan, wala man lang naku siya nakuyugan sa paanakan;
Duha ka semana na ang nilabay sukad gipapahawa ko sa akong trabaho-an;
Pipila ra ka okasyon nga nag-uban mi sa akong pamilya nga akong gilat-angan;
Dili na sa maihap sa akong mga tudlo ang mga higala nga gipangbiyaan;
Kadaghan na nga sa akong mga kadugo ako gi-indyan;
Nangalisbo na ang among balay sa ilimnon ug akong mga gipangsukahan;
Pipila na sa mga silingan ako gi-syagitan;
Nag-reklamo ko sa kasakit sa akong tiyan;
Ug nagbagulbol na ako sa gibati sa akong alimpatakan.
…
Napulo ka tuig na ang milabay. Makahinumdom gihapon ko kaniadtong gabhiona nga wala ako’y lain makita kung dili ang kadagatan, ang kahayag sa bulan nga nianiang sa katubigan, ang huyohoy sa mga balod nha nagdala og bugnaw sa hangin ug ang akong mga higala na nagtintal naku niining bisyuha.
Ug karon, tungod niining mga panghitabo-a, naa ra ko’y duha ka pilianan:
Usa pa ka baso?
O mohunong na ko
